الشيخ الأنصاري ( مترجم وشارح : جمشيد سميعى )
79
رسائل شيخ انصارى ( فارسى )
فى المثل : در خبرهاى حسى مىگويند : الاصل عدم الخطاء و يا الاصل عدم الغفلة . در خبرهاى حدسى نيز مىگويند : الاصل عدم الخطاء و يا الاصل عدم الغفلة . حاصل مطلب اينكه : همان گونه كه احتمال تعمّد كذب را در مخبر عادل برمىداشتيم ، در اينجا نيز احتمال تعمّد كذب را از مخبر اجماع برداشته و ساير احتمالات را با اصول عقلانيه رفع مىكنيم . يعنى : همانطور كه اين اصل در اخبار حسيّه جارى است در اخبار حدسيّهاى كه به منزلة الحساند جارى است ، نتيجه اينكه : چنين خبر حدسى : 1 - از ناحيهء نقل سبب داراى ارزش است چون كه مشمول آيهء نبأ و ادلهء حجيّت خبر مىباشد . 2 - از ناحيهء كاشف نيز قابل پذيرش است ، چرا كه مخبر در نقل سبب متكى به حسّ است ، يعنى : نظر فقهاء را ديده و براى ما نقل نموده و ما خبرهاى او را كه از اين ناحيه يك خبر حسى است و مشمول ادلّهء حجيّت است قبول مىكنيم . * اگر در اينجا سؤال شود خبر عادل بايد داراى اثر شرعى باشد حال اثر شرعى قبول اين خبر كدام است ؟ پاسخ چيست ؟ مىگويند اثرش آن است كه : وقتى در اثر اتفاق همهء علماى اعصار و امصار بر امرى براى ناقل اجماع حدس به رأى امام حاصل شده ، براى ما نيز حاصل مىشود . چرا كه به حسب فرض مبادى حسيّه ، ضروريه است . يعنى : مبادى مزبور چنان قوى هستند كه در اختيار هركس كه باشد ، او را به رأى امام منتقل مىكند . حال : ما كه خبر عادل را مىپذيريم و صدق او را به منزله علم مىدانيم ، خود را جاى او مىگذاريم . لذا : همان حدسى كه براى او حاصل شده براى ما نيز حاصل مىشود . پس ، باز هم اجماع منقول داراى ارزش است .